Czym jest PCOS i jego objawy

Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest zaburzeniem endokrynnym (hormonalnym)
dotyczącym nawet 20% kobiet w wieku rozrodczym.

Towarzyszą mu liczne zaburzenia metaboliczne (ryzyko cukrzycy typu 2, choroby serca, insulinooporność), psychologiczne (depresja, lęki, obniżenie jakości życia) i rozrodcze (brak owulacji, bezpłodność, hiperandrogenizm). Powszechne jest współistnienie PCOS z tzw. „zespołem metabolicznym X”, czyli otyłością, chorobami serca, nadciśnieniem, cukrzycą typu 2.

Osoby dotknięte PCOS mają zazwyczaj problemy z podwyższonym stężeniem cholesterolu, glukozy i trójglicerydów we krwi. Zewnętrznym objawem może być nadmierne owłosienie w okolicach ciała nietypowych dla kobiet, nadmierny rozrost tkanki mięśniowej, trądzik, łojotok, wypadanie włosów i obniżenie barwy głosu.

Częstym problemem są również nieregularne krwawienia miesięczne lub ich brak. Patogeneza syndromu wielotorbielowatości jajników nie jest jeszcze do końca poznana, sugeruje się podłoże genetyczne, ale ta hipoteza znajduje się jeszcze w sferze badań.

Patogeneza PCOS

Dokładne przyczyny powstawania zaburzeń zespołu policystycznych jajników nie są jeszcze dokładnie poznane, bardzo często podkreśla się natomiast ich związek z dysfunkcjami gospodarki insulinowej oraz niedoborem witaminy D w organizmie.

Nadmierny poziom wolnej insuliny we krwi pobudza wydzielanie androgenów w jajnikach, co skutkuje zaburzeniami owulacji i problemami z płodnością. Zbyt niski poziom witaminy D zmniejsza produkcję estrogenów a nasila produkcję parathormonu i testosteronu, które to objawy są obserwowane w PCOS. Ponadto, występujące razem niedobory wapnia i witaminy D mogą powodować zaburzenia  w miesiączkowaniu. Witamina D ma również wpływ na prawidłowe działanie insuliny, jej niedobór (również w połączeniu z niedoborem wapnia) może prowadzić do zmian w komórkach beta trzustki i do nieprawidłowego wydzielania insuliny, zwłaszcza w odpowiedzi na podwyższony poziom glukozy we krwi. Zbyt niski poziom witaminy D zwiększa ponadto ryzyko poronienia.

Skłonność do występowania endokrynopatii PCOS jest również uwarunkowana genetycznie, osoby, u których w rodzinie stwierdzono przypadki zachorowań znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka jego wystąpienia. Może być ona efektem ubocznym wielu chorób lub innych zaburzeń hormonalnych, takich jak hiperprolaktynemia, zespół Cushinga lub wrodzony przerost nadnercza.

Za jedną z przyczyn PCOS uznaje się nadmierną ilość tkanki tłuszczowej w ciele, która uwalnia do krwi nadmiar hormonów. Nieprawidłowy sposób odżywiania oraz styl życia (mające wpływ na masę ciała) są bardzo istotne w powstawaniu i przebiegu omawianego schorzenia.

Diagnostyka PCOS

Rozpoznanie zespołu policystycznych jajników jest niestety trudne, wymaga sporego nakładu kosztów oraz doświadczonego specjalisty. Objawy tego schorzenia mogą być różne dla różnych grup kobiet, nie u każdej pacjentki wystąpią te same nieprawidłowości.

W celu usytematyzowania kryteriów rozpoznania, w 2003r., w Rotterdamie, na konferencji ekspertów Europejskiego Towarzystwa Rozrodczości Człowieka  i Embriologii  (ESHRE) oraz Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu(ASRM) ustalono zasady diagnozowania PCOS. Przyjęto, że można go rozpoznać, gdy przyjęte są przynajmniej dwa spośród trzech kryteriów:

  • rzadka owulacja lub jej brak
  • kliniczne i/lub biochemiczne objawy hiperandrogenizmu
  • obecność torbieli na jajnikach w badaniu ultrasonograficznym
  • po wykluczeniu innych przyczyn wymienionych objawów.

W 2006 r. Międzynarodowe Towarzystwo ds. Nadmiaru Androgenów zaproponowało również następujące kryteria rozpoznawania PCOS:

  • hirsutyzm (nadmierne owłosienie) i/lub hiperandrogenemię
  • rzadkie występowanie owulacji lub wcale i/lub obecność torbieli na jajnikach
  • wykluczenie innych przyczyn nadmiaru androgenów

Insulinooporność w PCOS

Bardzo częstym zjawiskiem u pacjentek z zespołem policystycznych jajników jest stwierdzona oporność tkanek na insulinę.

Powoduje to nadmierny hiperandrogenizm (zwiększone wydzielanie męskich hormonów płciowych) i skłonność do otyłości, zwłaszcza w obrębie tułowia. Skutkuje to pojawianiem się nadmiernego owłosienia w okolicy twarzy, brzucha i pleców (hirsutyzm), problemami z owulacją, nieregularnymi krwawieniami a nawet bezpłodnością.

Zaburzenia gospodarki insulinowej często przekładają się na nadmierny, niekontrolowany apetyt na słodycze i , co skutkuje oczywiście nadwagą i otyłością. Zbyt duże ilości tkanki tłuszczowej w ciele wtórnie powodują nasilenie oporności na insulinę i problem jedynie się nasila, dlatego tak ważna jest odpowiednia diagnostyka (polecany test obciążenia 75g glukozy) i leczenie tego zaburzenia.

Konsekwencje zdrowotne i leczenie PCOS

Nieleczone zaburzenia hormonalne w PCOS mogą skutkować poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi m.in.:

  • ryzykiem rozwoju chorób metabolicznych takich jak cukrzyca typu 2, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, nowotwory;
  • zaburzeniami płodności, kłopotami z laktacją, komplikacjami w czasie ciąży a nawet poronieniem;
  • nieprawidłowym stężeniem cholesterolu i trójglicerydów we krwi, co sprzyja ryzyku zawału serca i udaru;
  • pojawianiem się nadmiernego owłosienia w miejscach nietypowych dla kobiety: na twarzy, podbrzuszu, plecach, klatce piersiowej (hirsutyzm);
  • problemami skórnymi: trądzikiem, wypadaniem włosów, łojotokiem, przetłuszczaniem się skóry;
  • zaburzeniami miesiączkowania (długość cyklu > 35dni) i przerostem endometrium;   
  • obniżeniem tonu głosu, zanikiem piersi, nadmiernym przyrostem masy mięśniowej;             
  • depresją, stanami lękowymi, zaburzeniem jakości życia, negatywnym wpływem na zdrowie psychiczne kobiety;
  • rozwojem cukrzycy ciężarnych podczas ciąży.

Proces leczenia wymaga zintegrowanego podejścia lekarza ginekologa lub endokrynologa i dietetyka. Warto również skorzystać z porady specjalisty od ćwiczeń fizycznych. Leki stabilizujące poziom hormonów są tak samo ważne jak zbilansowana dieta o niskim indeksie glikemicznym, liczne badania wskazują na istotny wpływ sposobu żywienia na stan zdrowia. Duże ilości błonnika, antyoksydantów i kwasów tłuszczowych omega-3 poprawiają funkcjonowanie gospodarki insulinowej, a redukcja masy ciała zmniejsza towarzyszące PCOS nadciśnienie i zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę. Proces leczenia objawów PCOS może być długotrwały, ale nie jest to sytuacja bez wyjścia!

Trudności z zajściem w ciążę

Wiele kobiet wybierając się do ginekologa z problemem z zajściem w ciążę usłyszy diagnozę: zespół policystycznych jajników.

W przypadku PCOS kobiety często narzekają na nieregularne miesiączki, a rozpoznanie dni płodnych jest bardzo trudne, ponieważ wszystkie dni cyklu wyglądają podobnie. Przyczyną mogą być rzadsze owulacje bądź ich brak.

Sprawcą całego zamieszania jest zaburzona gospodarka hormonalna. Zbyt wysoki poziom LH (hormonu luteinizującego) sprawia, że w jajnikach odkładają się niedojrzałe pęcherzyki Graffa i nie dochodzi do uwolnienia jajeczek, tj. owulacji. Pęcherzyki obumierają i gromadzą się w jajnikach tworząc tzw. „sznur pereł” widoczny na obrazie USG.

Pierwszym krokiem w terapii PCOS jest odpowiednia dieta oraz umiarkowany wysiłek fizyczny w celu unormowania wagi. Z powodu nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej w ciele, do krwi uwalniany jest nadmiar hormonów (m.in. męskich hormonów płciowych).

Badania pokazują, że zmniejszenie masy ciała już o 5% może wywołać samoistną owulację. Ponadto, jeżeli palisz, powinnaś zerwać z nałogiem, ponieważ nikotyna stymuluje organizm do nadmiernej produkcji męskich hormonów płciowych.

Kobietom cierpiącym na PCOS brakuje również niektórych składników odżywczych, takich jak witamina D, inozytol czy witaminy z grupy B. Niedobór niektórych z nich może zwiększać uciążliwość objawów PCOS. Starając się o pociechę nie zapominaj również o kwasie foliowym w zalecanej przez ekspertów dawce 400 µg.

Pamiętaj, że PCOS nie przekreśla szans na macierzyństwo. Jednak w tej sytuacji niezwykle ważna jest zmiana dotychczasowego stylu życia i pomoc dobrego specjalisty oraz bardzo dokładne przestrzeganie wszystkich jego zaleceń.

Czy jesteś lekarzem?

OVARIN to suplement diety dla kobiet, zawierający starannie dobrany zestaw składników odżywczych, wspomagających utrzymanie prawidłowej gospodarki hormonalnej*, w ilościach dostosowanych do potrzeb kobiet w wieku rozrodczym. Dzięki zawartości inozytolu, kwasu foliowego, witaminy D i witamin z grupy B, pomaga uzupełnić dietę w składniki o udowodnionym działaniu.

* Kwas pantotenowy (wit. B5) przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego, syntezy i metabolizmu hormonów steroidowych, witaminy D i niektórych neuroprzekaźników a Witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej

Ovarin